Czy można skopiować statut innej fundacji?
Można traktować go jako inspirację, ale kopiowanie bez analizy grozi niedopasowaniem organów, reprezentacji, celów i finansowania.
Start NGO
Statut fundacji — co ustalić przed przygotowaniem dokumentu
Cele, organy, reprezentacja, majątek i działalność fundacji — lista decyzji, które trzeba uporządkować przed rejestracją.
Dla kogo: Dla fundatorów i zespołów przygotowujących statut fundacji. · Ostatnia weryfikacja: 19 września 2026
Autorka: Paulina Złotko · Granty dla Fundacji — finansowanie i rozwój organizacji pozarządowych.
Odpowiedź w skrócie
Statut jest podstawową instrukcją działania fundacji. Określa cele, majątek, organy, reprezentację i sposób podejmowania decyzji. Posługuje się nim sąd rejestrowy, bank, księgowość, grantodawcy, partnerzy i osoby zarządzające. Błąd może blokować umowę, konto, zmianę zarządu albo planowane źródło przychodów.
Dlaczego statut fundacji jest tak ważny?
Statut jest podstawową instrukcją działania fundacji. Określa cele, majątek, organy, reprezentację i sposób podejmowania decyzji. Posługuje się nim sąd rejestrowy, bank, księgowość, grantodawcy, partnerzy i osoby zarządzające. Błąd może blokować umowę, konto, zmianę zarządu albo planowane źródło przychodów.
Nie warto kopiować gotowego wzoru bez analizy. Dwie fundacje mogą mieć podobną misję, ale inne organy, rolę fundatora, model finansowania i ryzyka. Statut powinien być zgodny z ustawą oraz na tyle praktyczny, aby organizacja mogła działać także po zmianie osób w zespole.
Elementy wymagane przez ustawę
Ustawa o fundacjach wymaga określenia nazwy, siedziby, majątku, celów, zasad, form i zakresu działalności, składu oraz organizacji zarządu, sposobu powoływania członków, ich obowiązków i uprawnień. Statut może zawierać również inne postanowienia, na przykład o dodatkowych organach, zmianie celu lub statutu i likwidacji.
Wszystkie elementy trzeba opisać spójnie z aktem fundacyjnym. Jeżeli fundator przeznacza określony majątek albo zastrzega sobie uprawnienia, dokumenty nie mogą sobie przeczyć. Przy planowanej działalności gospodarczej statut powinien ją przewidywać, a zakres musi odpowiadać wpisowi do rejestru przedsiębiorców.
Cele i sposoby działania
Cele powinny być zrozumiałe, zgodne z prawem i wystarczająco szerokie dla planowanej działalności. Sposoby realizacji pokazują, jak fundacja osiąga cele: prowadzi edukację, wspiera odbiorców, organizuje wydarzenia, finansuje inicjatywy, realizuje badania, współpracuje lub świadczy usługi.
Nie mieszaj celu z pojedynczym projektem. Projekt może się zakończyć, a statut ma służyć latami. Jednocześnie nie używaj katalogu tak ogólnego, że nie wiadomo, czym fundacja się zajmuje. Grantodawca i bank powinni móc powiązać planowane działanie z dokumentem.
Zarząd, rada i rola fundatora
Statut określa liczbę członków, kadencję, powoływanie i odwoływanie, uzupełnianie składu oraz podejmowanie uchwał. Trzeba przewidzieć sytuację rezygnacji, śmierci lub konfliktu. Jeżeli fundator zachowuje uprawnienia, należy ustalić, co stanie się z nimi, gdy nie będzie mógł ich wykonywać.
Dodatkowa rada może kontrolować zarząd, zatwierdzać kluczowe decyzje lub powoływać członków. Kompetencje nie mogą nakładać się w sposób prowadzący do paraliżu. Dla OPP ważne są ustawowe wymagania dotyczące organu kontroli lub nadzoru i niezależności.
Reprezentacja i zobowiązania finansowe
Zapis o reprezentacji powinien odpowiadać realnej pracy. Współdziałanie dwóch osób wzmacnia kontrolę, ale może utrudnić podpisy, gdy zarząd jest mały lub działa zdalnie. Można odmiennie uregulować sprawy zwykłe, umowy z członkiem zarządu lub zobowiązania powyżej określonej wartości, o ile konstrukcja jest prawidłowa.
Przy pożyczce, najmie, zatrudnieniu lub grancie partner sprawdzi KRS i statut. Jeżeli potrzebna jest uchwała rady albo fundatora, trzeba ją uzyskać przed podpisem. Statut powinien także wskazywać sposób działania w konflikcie interesów, zwłaszcza przy umowach z osobami powiązanymi.
Działalność odpłatna, gospodarcza i zmiany statutu
Jeżeli fundacja planuje działalność odpłatną pożytku publicznego, zakres powinien wynikać ze statutu lub innego aktu wewnętrznego, a formy działalności trzeba wyodrębnić rachunkowo. Działalność gospodarcza wymaga wpisu i nie może być prowadzona w tym samym przedmiocie co odpłatna działalność pożytku publicznego.
Statut powinien określać, kto i w jakim trybie może go zmienić oraz czy dopuszczalna jest zmiana celu. Brak takiej ścieżki może utrudnić dostosowanie organizacji. Przed uchwaleniem wykonaj test praktyczny na kilku decyzjach: zmiana zarządu, umowa z członkiem organu, pożyczka, działalność odpłatna i likwidacja.
Najczęstsze pytania
Czy rada fundacji jest obowiązkowa?
Co do zasady ustawa o fundacjach wymaga zarządu, a dodatkowe organy zależą od statutu. Dla statusu OPP obowiązują dodatkowe wymogi.
Czy statut musi przewidywać działalność gospodarczą od początku?
Nie. Można założyć fundację bez niej, a później zmienić statut i uzyskać odpowiedni wpis, jeśli procedura zmiany na to pozwala.
Czy cele można później zmienić?
Zależy od ustawy, woli fundatora i zapisów statutu. Dlatego tryb oraz zakres zmian trzeba przemyśleć przy tworzeniu dokumentu.
Kto podpisuje umowę z członkiem zarządu?
Statut i uchwały powinny przewidywać bezpieczną reprezentację w konflikcie interesów. Konkretną konstrukcję warto sprawdzić prawnie.
Czy statut trzeba publikować na stronie?
Nie każda fundacja ma taki ogólny obowiązek, ale publikacja może wzmacniać przejrzystość; OPP i programy mogą mieć dodatkowe wymagania.