Kiedy fundacja lub stowarzyszenie może pobierać opłaty bez działalności gospodarczej? Wyjaśniamy koszty, wynagrodzenia, KRS, księgowość i łączenie obu form.
Dla kogo: Dla zarządów fundacji i stowarzyszeń, które chcą sprzedawać usługi, pobierać opłaty lub zbudować własne, powtarzalne przychody. · Ostatnia weryfikacja: 23 września 2026
Autorka: Paulina Złotko · Granty dla Fundacji — finansowanie i rozwój organizacji pozarządowych.
Tak. Fundacja lub stowarzyszenie może prowadzić odpłatną działalność pożytku publicznego bez wpisu tej aktywności jako działalności gospodarczej, jeżeli działa w ustawowej sferze zadań publicznych i spełnia warunki z art. 8–10 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Sama opłata za warsztat, terapię, zajęcia, publikację albo inną usługę nie przesądza jeszcze, że organizacja prowadzi działalność gospodarczą.
Tak. Fundacja lub stowarzyszenie może prowadzić odpłatną działalność pożytku publicznego bez wpisu tej aktywności jako działalności gospodarczej, jeżeli działa w ustawowej sferze zadań publicznych i spełnia warunki z art. 8–10 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Sama opłata za warsztat, terapię, zajęcia, publikację albo inną usługę nie przesądza jeszcze, że organizacja prowadzi działalność gospodarczą.
Trzeba jednak pilnować dwóch granic. Po pierwsze, wynagrodzenie pobierane za działalność danego rodzaju nie może być wyższe od tego, jakie wynika z kalkulacji bezpośrednich kosztów tej działalności. Po drugie, wynagrodzenie osoby zatrudnionej przy wykonywaniu statutowej działalności nieodpłatnej lub odpłatnej nie może przekroczyć ustawowego limitu odnoszącego się do 1,5-krotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw za poprzedni rok. Przekroczenie którejkolwiek granicy oznacza, że taka aktywność jest działalnością gospodarczą.
To działalność prowadzona za wynagrodzeniem w jednej ze sfer zadań publicznych wymienionych w art. 4 ustawy, na przykład w edukacji, ochronie zdrowia, kulturze, sporcie, pomocy społecznej, integracji zawodowej lub rozwoju społeczności lokalnych. Ustawa zalicza do niej również sprzedaż przedmiotów darowizny oraz określone usługi i towary związane z rehabilitacją albo integracją społeczną i zawodową.
Przychód z działalności odpłatnej musi służyć wyłącznie prowadzeniu działalności pożytku publicznego. Nie oznacza to, że każda pojedyncza opłata ma pokryć dokładnie jedną fakturę. Organizacja powinna jednak umieć wykazać koszty danego rodzaju działalności i sposób wykorzystania przychodu. Kalkulacja ustawowej granicy powinna opierać się na bezpośrednich kosztach danego rodzaju działalności, a nie wyłącznie na cenach rynkowych konkurencji.
Pierwszy przypadek to pobieranie za działalność danego rodzaju wynagrodzenia wyższego niż wynikające z kalkulacji jej bezpośrednich kosztów. Jeśli organizacja chce świadomie budować marżę na sprzedaży usługi albo produktu, powinna rozważyć działalność gospodarczą zamiast nazywać sprzedaż działalnością odpłatną. Nie należy sztucznie zawyżać kosztów ani przenosić do kalkulacji wydatków niezwiązanych z usługą.
Drugi przypadek dotyczy wynagrodzenia osób fizycznych zatrudnionych przy wykonywaniu statutowej działalności nieodpłatnej lub odpłatnej. Limit wynosi 1,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw ogłoszonego przez Prezesa GUS za rok poprzedni. Do wynagrodzenia wlicza się pracę i usługi niezależnie od sposobu zatrudnienia oraz rodzaju umowy. Limit jest zmienny, dlatego przed decyzją trzeba zastosować aktualny komunikat GUS, zamiast kopiować kwotę ze starego poradnika.
Tak, ale nie w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności. Organizacja może na przykład prowadzić jeden wyraźnie opisany rodzaj zajęć jako odpłatną działalność pożytku publicznego, a inną usługę sprzedawać komercyjnie. Nie powinna natomiast klasyfikować takiego samego szkolenia raz jako odpłatnego, a raz jako gospodarczego tylko zależnie od klienta albo wysokości ceny.
Zakres działalności nieodpłatnej i odpłatnej określa się w statucie lub innym akcie wewnętrznym. Działalność gospodarcza fundacji wymaga odpowiednich postanowień statutu, przeznaczenia na nią co najmniej 1 000 zł majątku oraz wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS. Jeżeli fundacja chce uruchomić działalność gospodarczą, której statut wcześniej nie przewidywał, najpierw zmienia statut i wpisuje zmianę do KRS.
Ustawa wymaga rachunkowego wyodrębnienia działalności nieodpłatnej, odpłatnej i gospodarczej w stopniu pozwalającym ustalić przychody, koszty oraz wynik każdej z nich. W praktyce potrzebny jest właściwy plan kont, opisane dokumenty, zasady podziału kosztów wspólnych i regularna kontrola kalkulacji. Sam osobny rachunek bankowy nie zastępuje wyodrębnienia księgowego.
Przed uruchomieniem opłat zarząd powinien stworzyć listę usług i produktów, przypisać je do konkretnej formy, sprawdzić zgodność ze statutem, zatwierdzić cennik i kalkulację oraz uzgodnić sposób dokumentowania sprzedaży z księgowością. Obowiązki dotyczące faktur, VAT i podatku dochodowego zależą od rodzaju czynności i sytuacji organizacji — status NGO nie tworzy automatycznego zwolnienia dla każdej sprzedaży.
Działalność odpłatna jest dobrym rozwiązaniem, gdy opłaty mają pokrywać koszty statutowych usług, na przykład zajęć, poradnictwa lub rehabilitacji. Działalność gospodarcza lepiej odpowiada modelowi, w którym organizacja planuje marżę, skalowanie sprzedaży, zatrudnienie zespołu i finansowanie celów statutowych z wypracowanego dochodu. Wybór powinien wynikać z modelu działania, a nie wyłącznie z chęci uniknięcia rejestracji.
Powtarzalne przychody z usług mogą wzmacniać wiarygodność organizacji przy rozmowie o inwestycji lub pożyczce, ale finansujący oceni ich historię, stabilność, rentowność, przepływy i zgodność prawną. Nie wystarczy sam wpis do KRS. Przed finansowaniem warto przygotować miesięczny cash flow, oddzielić umowy już zawarte od prognoz sprzedaży i pokazać, z jakich środków będą spłacane raty również w słabszym scenariuszu.
Samo wystawienie faktury nie rozstrzyga o rodzaju działalności. Organizacja może dokumentować odpłatną działalność pożytku publicznego, ale sposób dokumentowania, VAT i pozostałe obowiązki trzeba ocenić dla konkretnej czynności.
Aby pozostać działalnością odpłatną pożytku publicznego, wynagrodzenie za działalność danego rodzaju nie może być wyższe od tego, jakie wynika z kalkulacji jej bezpośrednich kosztów. Model zakładający marżę powinien zostać oceniony jako działalność gospodarcza.
Nie można prowadzić działalności odpłatnej pożytku publicznego i gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności. Zakresy trzeba realnie rozdzielić.
Nie, jeśli spełnia warunki działalności odpłatnej pożytku publicznego i nie przekracza ustawowych granic. Jej zakres trzeba jednak określić w statucie lub innym akcie wewnętrznym oraz wyodrębnić rachunkowo.
Fundacja może ją prowadzić w rozmiarach służących realizacji celów, jeśli przewiduje ją statut, przeznaczono na nią co najmniej 1 000 zł majątku i uzyskano wymagany wpis do rejestru przedsiębiorców KRS.
Mogą być elementem planu spłaty, jeśli są legalne, regularne i pozostawiają wystarczającą nadwyżkę gotówkową. Ostatecznie ocenia to finansujący na podstawie dokumentów i prognozy.